Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılabilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlamıyor.

Kapsayıcılık Kavramı Genişletiliyor

Kitapta engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri merkeze alınıyor. Eser, müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kitleye hitap ediyor.

Çalışma, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik kültürel deneyimler geliştirme kapasitesinin artırılması amaçlanıyor.

Dokunsal Sergilerden Dijital Anlatıya

Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik örnekler inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kamusal kültürel mirasa eşit erişim gibi konular da ele alınıyor.

Erişim tek başına kapsayıcılık anlamına gelmiyor. Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde bir müzeye girebilmenin ya da dijital içeriğe ulaşabilmenin, bireyin kültürel anlatılarda temsil edildiği anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar, yapay zekâ, sanal gerçeklik, podcast ve açık veri gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini, ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor.

Bilimsel Sorumluluk ve Toplumsal Katılım

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre kültürel mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor. Kapsayıcılığın yalnızca bir sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk olduğu da vurgulanıyor.

Eser, kültürel miras kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını ortaya koyuyor.